Melanotan I en Melanotan II klinken als versie 1 en 2 van hetzelfde middel. In werkelijkheid zijn het twee verschillende peptides, ontwikkeld in hetzelfde lab in Arizona. Ze zetten allebei de pigmentvorming in de huid aan, maar Melanotan II doet daarnaast veel meer. Dat verschil verklaart ook waarom maar één van de twee als geneesmiddel is toegelaten.
In het kort
| Melanotan I | Melanotan II | |
|---|---|---|
| Andere naam | Afamelanotide | MT-II |
| Structuur | Lineair, 13 aminozuren | Cyclisch, 7 aminozuren |
| Molecuulgewicht | 1646,8 g/mol | 1024,2 g/mol |
| Receptoren | Vooral MC1R | MC1R, MC3R, MC4R (en MC5R) |
| Effecten | Pigmentvorming | Pigmentvorming, eetlust, seksuele functie |
| Status | Toegelaten geneesmiddel (EPP, 2014) | Nergens toegelaten |
De basis: α-MSH en de melanocortinereceptoren
Beide peptides zijn afgeleid van α-MSH (alfa-melanocytstimulerend hormoon), een hormoon van 13 aminozuren dat het lichaam zelf aanmaakt. α-MSH werkt via vijf melanocortinereceptoren, MC1R tot en met MC5R, elk met een eigen taak:
- MC1R op pigmentcellen (melanocyten): aanmaak van donker pigment.
- MC3R en MC4R in de hersenen: eetlust, energiebalans en seksuele functie.
- MC2R in de bijnier (reageert op ACTH, niet op α-MSH) en MC5R in onder meer talgklieren.
Natuurlijk α-MSH wordt binnen minuten afgebroken. Onderzoekers van de Universiteit van Arizona zochten daarom in de jaren tachtig naar stabielere varianten. Dat leverde eerst Melanotan I op en later Melanotan II [1], [2].
Melanotan I (afamelanotide)
Melanotan I is α-MSH met twee aangepaste aminozuren: norleucine op plaats 4 en D-fenylalanine op plaats 7. De lengte van 13 aminozuren blijft gelijk. Die twee wijzigingen maken het peptide veel stabieler en sterker, terwijl de voorkeur voor MC1R grotendeels behouden blijft.
Na binding aan MC1R stijgt in de pigmentcel de signaalstof cAMP. Via de transcriptiefactor MITF gaan genen aan voor tyrosinase en verwante enzymen, die van tyrosine het donkere eumelanine maken. Eumelanine absorbeert UV-straling en vangt vrije radicalen weg [3].
Onder de naam afamelanotide is Melanotan I in 2014 door het Europees Geneesmiddelenbureau toegelaten als implantaat bij erytropoëtische protoporfyrie (EPP), een zeldzame aandoening waarbij zonlicht hevige pijn veroorzaakt. In twee gecontroleerde studies met 168 patiënten konden deelnemers met afamelanotide langer pijnvrij in de zon verblijven dan met placebo [4].
Melanotan II
Melanotan II is een kleiner, cyclisch peptide van 7 aminozuren: Ac-Nle-cyclo[Asp-His-D-Phe-Arg-Trp-Lys]-NH2. Door de ringstructuur is het zeer stabiel en kan het de bloed-hersenbarrière passeren. Belangrijker: het is veel minder selectief. Melanotan II activeert naast MC1R ook MC3R en MC4R in de hersenen.
Daardoor heeft het effecten die niets met pigment te maken hebben. In een kleine fase 1-studie uit 1996 zagen onderzoekers naast pigmentvorming ook misselijkheid, minder eetlust en spontane erecties [5]. Uit dat onderzoek kwam later bremelanotide voort, een nauw verwant peptide dat in de VS is toegelaten bij verminderd seksueel verlangen bij vrouwen. Melanotan II zelf is nergens als geneesmiddel toegelaten.
Het verschil in één alinea
Melanotan I is de selectieve variant: het werkt vooral op de pigmentreceptor MC1R, is lineair en is als afamelanotide uitgebreid klinisch onderzocht en toegelaten. Melanotan II is de brede variant: cyclisch, sterker en actief op meerdere receptoren, met effecten op eetlust en seksuele functie, en zonder toelating. Voor onderzoek dat specifiek de pigmentroute wil bestuderen, is Melanotan I daarom de zuiverdere keuze.
Waarschuwingen van toezichthouders
Melanotan wordt buiten het lab vooral gezocht als ‘bruiningsmiddel’. Europese toezichthouders, waaronder de Britse MHRA, hebben gewaarschuwd tegen het gebruik van ongeregistreerde melanotanproducten voor dat doel. In de medische literatuur zijn onder meer veranderingen van moedervlekken beschreven. Ook afamelanotide zelf mag alleen onder medisch toezicht worden gebruikt, voor de aandoening waarvoor het is toegelaten.
Melanotan I voor onderzoek
PepPure levert alleen Melanotan I, als gelyofiliseerd poeder van 10 mg met een analysecertificaat per batch. Het peptide is gevoelig voor licht; hoe je het bewaart, lees je in Opslag en stabiliteit van gelyofiliseerde peptides.
Bronnen
- Sawyer TK, Sanfilippo PJ, Hruby VJ, et al. 4-Norleucine, 7-D-phenylalanine-α-melanocyte-stimulating hormone: a highly potent α-melanotropin with ultralong biological activity. Proc Natl Acad Sci USA. 1980;77(10):5754–5758.
- Hadley ME, Dorr RT. Melanocortin peptide therapeutics: historical milestones, clinical studies and commercialization. Peptides. 2006;27(4):921–930.
- Minder EI, Barman-Aksözen J, Schneider-Yin X. Pharmacokinetics and Pharmacodynamics of Afamelanotide and its Clinical Use in Treatment of Dermatologic Disorders. Clin Pharmacokinet. 2017;56(8):815–823.
- Langendonk JG, Balwani M, Anderson KE, et al. Afamelanotide for Erythropoietic Protoporphyria. N Engl J Med. 2015;373(1):48–59.
- Dorr RT, Lines R, Levine N, et al. Evaluation of melanotan-II, a superpotent cyclic melanotropic peptide in a pilot phase-I clinical study. Life Sci. 1996;58(20):1777–1784.
Research Use Only. Dit artikel vat gepubliceerd onderzoek samen en is geen medisch of gebruiksadvies. Melanotan I van PepPure is uitsluitend bestemd voor in-vitro onderzoek en laboratoriumgebruik en is geen bruiningsmiddel.